ကမ္ဘာကြီး ဘယ်လောက်ကြီးလဲ။

ကမ္ဘာကြီးဟာ ထုစက်ဝန်းပုံရှိတာ လူတိုင်းသိပါတယ်။ အဲသလို သိကြတာ နှစ် ထောက်ပေါင်းများစွာရှိနေပါပြီ။ ဘယ်သူဘယ်ဝါက မထမဆုံးစ သိတယ် ဆိုတာကိုတော့ ပြောရခက်ပါတယ်။ ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ သမိုင်းအထောက်အထားတွေအရဆိုရင် နှစ်ပေါင်း နှစ်ထောင့်ငါးရာကျော်က ရှေးဂရိလူမျိုး အတွေးအခေါ်ပညာရှင်တွေ ဒါကို ရိပ်မိနေကြပြီ ဆိုတာကို ပြောနိုင်ပါတယ်။ ထိုခေတ်က အချို့သော သင်္ချာပညာရှင်တွေ ကမ္ဘာရဲ့ စက်ဝန်းကို အတိကျတိုင်းဖို့တောင် ကြိုးစားခဲ့ကြတယ်။ နည်းပညာမပြောပါနဲ့ တိုင်းစရာ ပေတံရယ်လို့ ဖျောင့်တာ ဘာမှမရှိတဲ့ လူတွေဟာ ကမ္ဘာ့စက်ဝန်းကို ဘယ်လိုလုပ် တိုင်းနိုင်မှာလဲလို့ မေးချင်စရာပါ။ သူကျင်လည်နေရတဲ့ ခေတ်တိုးတက်မှုကို လူရဲ့အသိပညာ၊ သူရဲ့ စဥ်းစာတွေးခေါ်နိုင်စွမ်းဟာ ကျော်ဖြတ်သွားနိုင်ပါတယ်။

အီရတိုစသီးနဲ့စ် (Eratosthenes) ကို ခရစ်မပေါ်ခင် ၂၇၆ ခုနှစ် ဝန်းကျင်မှာ မြောက်အာဖရိက ဒေသက ခူရဲနေ မြို့မှာ မွေးပါတယ် (အခုခေတ် လစ်ဗျားနိုင်ငံက ဆိုင်ရီးနေ မြို့ဖြစ်ပါတယ်)။ ငယ်ရွယ်စဉ်က အေသင်မြို့မှာ ပညာရပ်မျိုးစုံ သင်ယူခဲ့ပြီး သူ့အသက်အရွယ် ၃၀ လောက်မှာ အီဂျစ်ဘုရင်က အဲလက်ဇန်းဒရီးယားမြို့က စာကြည့်တိုက်မှာ စာကြည့်တိုက်မှူး အဖြစ် သူ့ကို အလုပ်ခန့်ခဲ့ပြီး ၅နှစ်လောက်အတွင်းမှာ သူဟာ စာကြည့်တိုက်အုပ် ဖြစ်လာပါတယ်။ ထိုစာကြည့်တိုက်ဟာ ပရပိုက်တွေ စာပေကျန်းဂန်တွေနဲ့ စုံလင်လှတယ်လို့ ခေတ်အဆက်ဆက်မှာ နာမည်ကြီးခဲ့ပါတယ်။ ထိုအချိန်ဟာ ပျူလူမျိုးတွေ ယူနန်ပြည်နယ်ဖက်ကနေ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းဒေသထဲ စတင်ဝင်ရောက်လာတဲ့ အချိန်လဲဖြစ်ပါတယ်။

ကမ္ဘာကြီးဟာ လုံးမှန်း ထိုခေတ်က ဂရိပညာရှင်အချို့သိကြပေမဲ့ ဘယ်သူကမှ တိတိကျကျ တိုင်းထွာဖို့ကြိုးစားတယ်လို့ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေမှာ မတွေ့ရပါဘူး။ အီရတိုစသီးနဲ့စ်ဟာ ကမ္ဘာလုံးကိုတိုင်းထွာခြင်းဆိုတဲ့ ခေါ်င်းစဉ်နဲ့ စာအုပ်တတစ်အုပ်ရေးပေမဲ့ ထိုစာအုပ်ကတော့ ပျောက်ဆုံးသွားပြီလို့ ယူဆရပါတယ်၊ သို့ပေမဲ့ ထိုစာအုပ်ကို အခြားဂရိစာရေးသူတစ်ယောက်က အကျဉ်းချုပ်မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပါတယ်။ ထိုမှတ်တမ်းအရ အီရတိုစသီးနဲ့စ် ရဲ့ ဆင်ခြင်ပုံကို အခုလို နားလည် နိုင်ပါတယ်။

၁။ နေဟာ ကမ္ဘာနဲ့ အဆပေါင်းများစွာကြီးပြီး၊ အလွန်ပဲ ဝေးတယ်လို့ ယူဆရအောင်။ ဒီယူဆပုံမှန်ရင် နေကလာတဲ့ အလင်းတန်းတွေဟာ ဖျောင့်တန်းတဲ့ မျဉ်းပြိုင်တွေလို ကမ္ဘာပေါ်ရောက်လာလိမ့်မယ်။

၂။ ကမ္ဘာကြီးဟာ ပြားနေရင် ထောင့်မှန်ကျကျထောင်ထားတဲ့ တိုင်နှစ်တိုင် ရဲ့ အရိပ်ဟာ ကမ္ဘာ့နေရာတိုင်းမှာ အတူတူဖြစ်နေရမယ်။ ဥပမာ ရန်ကုန်မြို့မှာ ၃ပေရှည်  တိုင်တစ်တိုင်ကို ဒေါင့်မှန်ကျထောင်မယ်၊ နောက်တစ်တိုင်ကို ထိုအတိုင်းပဲ ဘန်ကောက်မြို့မှာ ထားမယ်။ ကမ္ဘာကြီးဟာ ပြားခဲ့ရင် ရန်ကုန်တိုင်က အရိပ်မကျတဲ့အချိန်မှာ ဘန်ကောက်တိုင်ကလဲ အရိပ်မကျရဘူး။ အဲသလိုပဲ အရိပ်ကျတဲ့အချိန်မှာဆို အရိပ်တွေရဲ့ အရှည်အလျားဟာ တူညီနေမယ်။ အကယ်၍ ရန်ကုန်တိုင်မှာ အရိပ်မကျတဲ့ အချိန်မှာ ဘန်ကောက်အက ရိပ်ကျတယ်ဆိုရင် ကမ္ဘာမြေရဲ့ မျက်နှာပြင် ခုံးနေလို့ပဲ ဖြစ်ရမယ်။

၃။ အကယ်၍ အရိပ်တွေကျတဲ့ ထောင့်မတူရင် မတူတဲ့ အရိပ်ရဲ့ ထောင့်ဒီဂရီတွေကို တိုင်းပြီး စက်ဝန်းတခုလုံးရဲ့ အလျားကိုတွက်ယူနိုင်မယ်။

အီဂျစ်နိုင်ငံက ဆိုင်ရင်းမြို့မှာ နွေယဉ်စွန်းရက် (ဇွန်လ ၂၁ရက်) နေ့ နေအမြင့်ဆုံးအချိန်ရောက်ရင် နေဟာ ခေါင်းပေါ်တည့်တည့် ရောက်နေပြီး ထိုမြို့က ရေတွင်းတွေမှာ နေက အရိပ်လုံးလုံးမကျကိုတွေ့ရလေ့ရှိတယ်။ နေရဲ့အလင်းတန်းဟာ ဆိုင်ရင်းမြို့အပေါ် ဒေါင့်မှန်အတိကျတယ်ပေါ့။ ဆိုင်ရင်းမြို့ရဲ့ မြောက်ဖက်မှာရှိတဲ့ အဲလက်ဇန်းဒရီးယား မှာဆိုရင် ထိုနေ့ထိုအချိန်မှာဆို နေကအရိပ်ကျတာကို သူသိရတယ်။ ပြီးတော့ အရိပ်က ၇.၂ ဒီဂရီ စောင်းကျတာကိုလဲ သူသိရတယ်။ ဒါနဲ့ ဒီမြို့နှစ်မြို့ရဲ့ အကွာအဝေးကို သူက တိုင်းခိုင်းတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၂၅၀၀ အရင်က မြို့နှစ်မြို့အကွာအဝေးဘယ်လိုတိုင်းလဲဆိုတော့ သူဆီက ကျွန်တစ်ယောက်ကို ဒီနှစ်မြို့အကြား ပုံမှန် ခြေလှမ်းလမ်းလျှောက်ခိုင်းတယ်ဆိုပါတယ်။ အချို့သမိုင်းဆရာတွေက တာဝေးအပြေးသမား သို့မဟုတ်  သစ်ကုလားအုပ်လို တိရိစ္ဆာန်တွေရဲ့ ခြေလှမ်းအရေအတွက်တိုင်းပြီး အကွာအဝေးကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်ကြည့်တယ် ဆိုတယ်။ ဘယ်နည်းဖြစ်ဖြစ် သူရတဲ့ အဖြေက ဒီမြို့နှစ်ခုဟာ ၅၀၀၀ ရုံ ကွာဝေးတယ်တဲ့။

စက်ဝိုင်းတခုမှာ ၃၆၀ ဒီဂရှိတယ်၊ ၇.၂ ဒီဂရီဟာ ၅၀၀၀ ရုံကွာဝေးရင် ၃၆၀ ဒီဂရီဆိုဘယ်လောက်ဝေးမလဲ။ ၃၆၀ကို ၇.၂ နဲ့စားရင် ၅၀။ ပြီးတော့ ၅၀၀၀ နဲ့ မြှောက်တော့ ၂၅၀၀၀၀ ရုံ၊ ၁ရုံဟာ ၁၅၇.၅ မီတာ။ ဒါကြောင့် သူရတဲ့ အဖြေက ၃၉၃၇၅ ကီလိုမီတာ။ သူ့ထက်ပိုတိကျ အဖြေကိုရဖို့ ဒီကနေ့ ဒုံးပျံတွေ ဂြိုလ်တုတွေခေတ်အထိ စောင့်ခဲ့ရပါတယ်။ နောက်ဆုံးပေါ် နည်းပညာတွေသုံးပြီးတွက်တော့ ရတဲ့ အဖြေက ၄၀၀၇၆ ကီလိုမီတာတဲ့။ သူတွက်ခဲ့တာနဲ့ ကီလိုမီတာ ၇၀၀ လောက်ပဲလွဲတယ်၊ ရန်ကုန် မန္တလေး အကွာအဝေးသာသာပဲ။

တိုင်းစရာ ပေတံမရှိတဲ့ခေတ်က လူတစ်ယောက်ဟာ ခန့်မှန်းချက်တွေ၊ ယူဆချက်တွေကိုအခြေခံပြီး သင်္ချာဆင်ခြင်နည်းနဲ့ တွက်ချက်တဲ့အခါမှာ မယုံနိုင်အောင် တိကျနေတာကို တွေ့ရတယ်။ ဒါဟာ သင်္ချာနည်းနဲ့ အားကောင်းချက်တစ်ခုကို ပြသတာ လို့လဲဆိုနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ပညာရပ်တိုင်းလိုလိုမှာ သင်္ချာနည်းတွေကို ထည့်သွင်းဖို့ ကြိုးစားလာကြတယ်။ သင်္ချာမှုပြုခြင်းဟာ သိပ္ပံပညာရဲ့ ဂုဏ်အင်္ဂါတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။